شاخص PMI چیست؟ راهنمای خواندن PMI تولیدی و خدماتی و ISM آمریکا

پاسخ کوتاه: شاخص PMI و عدد ۵۰

شاخص PMI (Purchasing Managers' Index یا شاخص مدیران خرید) از یک نظرسنجی ماهانه ساده ساخته می‌شود. از مدیران خرید شرکت‌ها می‌پرسند سفارش‌ها، تولید، نیروی کار، موجودی انبار و زمان تحویل کالا نسبت به ماه قبل بیشتر شده، کمتر شده یا تغییری نکرده است. عدد بالای ۵۰ یعنی شرکت‌هایی که بهبود گزارش کرده‌اند بیشترند و فعالیت در حال گسترش است. عدد زیر ۵۰ یعنی انقباض و خود ۵۰ یعنی بدون تغییر.

این عدد یک شاخص پخشی (Diffusion Index) است. فرمولش این است: درصد پاسخ‌های «بیشتر» به‌اضافه نصف درصد پاسخ‌های «بدون تغییر». اگر ۴۰ درصد شرکت‌ها بگویند سفارش‌هایشان بیشتر شده، ۴۰ درصد بگویند تغییری نکرده و ۲۰ درصد بگویند کمتر شده، شاخص ۴۰ به‌اضافه ۲۰ یعنی ۶۰ می‌شود. نتیجه مهمش این است که PMI فراگیر بودن تغییر را می‌سنجد، نه اندازه‌اش را. عدد ۵۵ نمی‌گوید تولید ۵ درصد بیشتر شده؛ می‌گوید بین شرکت‌ها بهبود رایج‌تر از افت بوده است.

محبوبیت شاخص PMI به‌خاطر سرعتش است. نسخه نهایی چند روز بعد از پایان ماه منتشر می‌شود و نسخه Flash حتی قبل از پایان ماه. در مقابل، GDP فصلی است و حدود یک ماه بعد از پایان فصل می‌آید. برای همین بازار PMI را اولین تصویر قابل اتکای هر ماه از حال اقتصاد می‌داند. یک نکته هم از همین ابتدا مهم است: به گفته ISM، اگر PMI تولیدی آمریکا مدتی بالای حدود ۴۲٫۳ بماند، با رشد کل اقتصاد سازگار است. یعنی زیر ۵۰ بودن کارخانه‌ها با رکود کل اقتصاد یکی نیست.

PMI تولیدی و خدماتی؛ تفاوت S&P Global (Flash) و ISM

PMI تولیدی وضع کارخانه‌ها را نشان می‌دهد و PMI خدماتی وضع بقیه اقتصاد را، از خرده‌فروشی و حمل‌ونقل تا بانک، نرم‌افزار و رستوران. در آمریکا خدمات بیش از دوسوم اقتصاد است، پس PMI خدماتی برای تصویر کلی وزن بیشتری دارد. بخش تولید اما به نرخ بهره، چرخه موجودی و تقاضای جهانی حساس‌تر است و معمولاً زودتر علامت می‌دهد. PMI ترکیبی (Composite) هم این دو را در یک عدد جمع می‌کند.

در آمریکا دو خانواده PMI منتشر می‌شود که نباید با هم قاطی شوند:

• ISM: مؤسسه مدیریت تأمین آمریکا (Institute for Supply Management) نظرسنجی تولیدی را از ۱۹۴۸ منتشر می‌کند. PMI تولیدی‌اش میانگین ساده پنج جزء است: سفارش‌های جدید، تولید، اشتغال، زمان تحویل تأمین‌کنندگان و موجودی‌ها، هر کدام ۲۰ درصد. PMI خدماتی‌اش چهار جزء هم‌وزن دارد: فعالیت کسب‌وکار، سفارش‌های جدید، اشتغال و زمان تحویل. ISM نسخه Flash ندارد و هر ماه فقط یک عدد می‌دهد.
• S&P Global: همین شرکت PMI منطقه یورو، بریتانیا، ژاپن، هند و ده‌ها کشور دیگر را هم با یک روش می‌سازد، پس اعدادش بین کشورها قابل مقایسه است. وزن اجزا در PMI تولیدی‌اش برابر نیست: سفارش‌های جدید ۳۰ درصد، تولید ۲۵، اشتغال ۲۰، زمان تحویل ۱۵ و موجودی خرید ۱۰ درصد. هر ماه دو مرحله دارد: Flash حدود یک هفته مانده به پایان ماه، بر پایه حدود ۸۵ درصد پاسخ‌ها، و نسخه نهایی در روزهای اول ماه بعد که معمولاً فقط چند دهم با Flash فرق دارد.

در هر دو روش، کندتر شدن تحویل کالا نشانه فشار تقاضا حساب می‌شود و شاخص را بالا می‌برد. چون روش و نمونه‌ها فرق دارد، دو عدد گاهی جهت متفاوت نشان می‌دهند؛ در بخش بزرگی از ۲۰۲۴ PMI تولیدی S&P Global آمریکا حدود ۵۰ یا کمی بالاتر بود، درحالی‌که ISM زیر ۵۰ ماند. بازار آمریکا معمولاً به ISM بیشتر واکنش نشان می‌دهد، چون سابقه طولانی‌تری دارد و اقتصاددانان و Fed بیشتر به آن ارجاع می‌دهند. اهمیت Flash بیشتر در این است که اولین عدد هر ماه است.

ساعت انتشار به وقت تهران: ISM تولیدی اولین روز کاری هر ماه و ISM خدماتی سومین روز کاری، ساعت ۱۰ صبح نیویورک منتشر می‌شوند؛ یعنی ۱۷:۳۰ تهران وقتی آمریکا در ساعت تابستانی است (دومین یکشنبه مارس تا اولین یکشنبه نوامبر) و ۱۸:۳۰ در بقیه سال. Flash و نسخه نهایی S&P Global آمریکا ساعت ۹:۴۵ نیویورک می‌آیند؛ یعنی ۱۷:۱۵ یا ۱۸:۱۵ تهران، یک ربع قبل از ISM در روزهایی که هر دو منتشر می‌شوند. ایران دیگر ساعت تابستانی ندارد، پس فقط تغییر ساعت آمریکا این زمان‌ها را جابه‌جا می‌کند. تاریخ دقیق هر ماه را در تقویم اقتصادی ببینید و اگر با ستون‌های پیش‌بینی و عدد قبلی آشنا نیستید، آموزش خواندن تقویم اقتصادی را بخوانید. ساعت باز و بسته شدن بازارها هم در ساعت بازار فارکس به وقت تهران آمده است.

زیرشاخص‌های مهم: سفارش‌های جدید، قیمت‌ها، اشتغال

عدد اصلی شاخص PMI فقط خلاصه است. سه زیرشاخص بیشترین اثر را روی برداشت بازار از رشد، تورم و بازار کار دارند.

سفارش‌های جدید

سفارش امروز، تولید فرداست. برای همین سفارش‌های جدید آینده‌نگرترین جزء شاخص PMI است. یک مقایسه رایج، فاصله سفارش‌های جدید با موجودی‌هاست: وقتی سفارش‌ها از موجودی جلوتر باشد، کارخانه‌ها باید تولید را بیشتر کنند؛ وقتی انبارها پر است و سفارش کم، احتمال کند شدن تولید در ماه‌های بعد بیشتر است.

نمونه روشنش ISM خدماتی ژانویه ۲۰۲۳ است. زیرشاخص سفارش‌های جدید از ۴۵٫۲ به ۶۰٫۴ پرید و عدد اصلی از ۴۹٫۲ به ۵۵٫۲ رسید، درحالی‌که پیش‌بینی ۵۰٫۴ بود.

قیمت‌های پرداختی

زیرشاخص قیمت‌ها (Prices Paid) می‌گوید چند درصد شرکت‌ها برای مواد اولیه و خدمات پول بیشتری پرداخته‌اند. این جزء در عدد اصلی حساب نمی‌شود، اما برای بازار شاید مهم‌ترین بخش گزارش باشد، چون نشانه زودهنگام فشار تورمی است. در ۲۰۲۱ شاخص قیمت‌های ISM تولیدی از ۹۰ گذشت و به بالاترین سطح از ۱۹۷۹ رسید؛ یک سال بعد، در ژوئن ۲۰۲۲، تورم CPI آمریکا به ۹٫۱ درصد رسید. در ISM خدماتی هم این زیرشاخص برای Fed حساس است، چون تورم خدمات دیرتر از تورم کالا پایین می‌آید.

قیمت نهاده یک‌به‌یک به قیمت مصرف‌کننده تبدیل نمی‌شود. جهش نفت یا هزینه حمل می‌تواند این زیرشاخص را چند ماه بالا ببرد و بعد فروکش کند. برای همین آن را کنار شاخص CPI آمریکا بخوانید: اگر هر دو با هم بالا بروند، فشار تورمی جدی‌تر است.

اشتغال

زیرشاخص اشتغال نشان می‌دهد شرکت‌ها نیرو اضافه کرده‌اند یا کم کرده‌اند. چون ISM چند روز قبل از گزارش اشتغال منتشر می‌شود، بازار آن را پیش‌نمایش NFP می‌بیند؛ اما همبستگی ماه‌به‌ماه این دو ضعیف است و نمی‌شود عدد NFP را از آن حدس زد. کاربرد واقعی‌اش تأیید روند است. در ۱ اوت ۲۰۲۴ ISM تولیدی ۴۶٫۸ آمد، در برابر پیش‌بینی ۴۸٫۸، و زیرشاخص اشتغالش به ۴۳٫۴ رسید. فردای آن روز NFP هم ضعیف بود و نرخ بیکاری به ۴٫۳ درصد رسید. این دو گزارش پشت سر هم ترس از رکود را بالا بردند و در ریزش بازارهای جهانی در ۵ اوت سهم داشتند. جزئیات گزارش اشتغال را در راهنمای گزارش NFP ببینید.

PMI منطقه یورو، بریتانیا و چین

PMI منطقه یورو و بریتانیا را S&P Global می‌سازد؛ نسخه منطقه یورو و آلمان با نام بانک HCOB منتشر می‌شود. در اروپا Flash از نسخه نهایی مهم‌تر است. Flash منطقه یورو ساعت ۱۰ به وقت مرکز اروپا می‌آید، یعنی ۱۲:۳۰ تهران در زمستان و ۱۱:۳۰ در تابستان، و کمی قبلش Flash فرانسه و آلمان. Flash بریتانیا ساعت ۹:۳۰ لندن منتشر می‌شود، یعنی ۱۳:۰۰ یا ۱۲:۰۰ تهران.

در منطقه یورو، صنعت آلمان موتور اصلی است و ضعف طولانی‌اش سال‌ها PMI تولیدی منطقه را زیر ۵۰ نگه داشت. اما وقتی خدمات هم زیر ۵۰ برود، بازار جدی‌تر می‌شود. نمونه‌اش ۲۲ نوامبر ۲۰۲۴ بود: Flash ترکیبی منطقه یورو از ۵۰ به ۴۸٫۱ افت کرد و خدمات به ۴۹٫۲ رسید. بازار شرط‌بندی روی کاهش بزرگ‌تر نرخ بهره ECB را بالا برد و EUR/USD تا حدود ۱٫۰۳ و پایین‌ترین سطح دو سال پایین رفت. محرک‌های این جفت‌ارز را در عوامل بنیادی EUR/USD و داده‌های روز را در صفحه کلان یورو ببینید.

اقتصاد بریتانیا خدماتی‌تر است و PMI خدماتی برای پوند معمولاً از تولیدی مهم‌تر است. BoE به زیرشاخص قیمت‌های خدمات هم دقیق نگاه می‌کند، چون تورم خدمات در سال‌های اخیر دغدغه اصلی‌اش بوده است. داده‌های پوند را در صفحه کلان پوند دنبال کنید.

چین دو PMI دارد. PMI رسمی را اداره ملی آمار چین (NBS) آخرین روز همان ماه، ساعت ۹:۳۰ پکن یعنی ۵ صبح تهران منتشر می‌کند. نمونه‌اش حدود ۳٬۲۰۰ شرکت تولیدی است و شرکت‌های بزرگ و دولتی در آن پررنگ‌ترند. PMI خصوصی را S&P Global می‌سازد؛ تا ژوئیه ۲۰۲۵ با نام Caixin شناخته می‌شد و از اوت ۲۰۲۵ نامش RatingDog China PMI شده است. این یکی حدود ۶۵۰ شرکت را می‌پرسد، سهم شرکت‌های کوچک‌تر، خصوصی و صادراتی در آن بیشتر است و اولین روز کاری ماه بعد، ساعت ۵:۱۵ تهران، می‌آید. چون نمونه‌ها فرق دارند، دو عدد گاهی خلاف هم حرکت می‌کنند و خود این اختلاف اطلاعات است: PMI رسمی قوی در کنار PMI خصوصی ضعیف معمولاً یعنی رشد بیشتر از پروژه‌های دولتی می‌آید تا از تقاضای بخش خصوصی.

PMI چین بیشتر از همه روی دلار استرالیا، مس، سنگ آهن و نقره اثر می‌گذارد، چون چین بزرگ‌ترین مصرف‌کننده فلزات صنعتی است. داده‌های دلار استرالیا را در صفحه کلان دلار استرالیا و پیوند تقاضای صنعتی با نقره را در عوامل مؤثر بر قیمت نقره ببینید.

واکنش دلار، طلا و سهام به غافلگیری PMI

بازار به خود عدد شاخص PMI واکنش نشان نمی‌دهد؛ به فاصله عدد با پیش‌بینی و به اینکه این فاصله انتظار از نرخ بهره را چقدر عوض می‌کند. ISM بالای ۵۰ ولی کمتر از پیش‌بینی، غافلگیری منفی است. منطق کلی سه بازار این است:

• دلار: PMI آمریکا قوی‌تر از انتظار یعنی Fed دلیل کمتری برای کاهش نرخ بهره دارد؛ بازده اوراق بالا می‌رود و دلار معمولاً قوی می‌شود. PMI ضعیف برعکس عمل می‌کند. سازوکار شاخص دلار را در راهنمای شاخص دلار DXY و وضعیت فعلی را در صفحه کلان دلار ببینید.
• طلا: طلا سودی نمی‌دهد، پس با بالا رفتن بازده و دلار معمولاً زیر فشار می‌رود و از داده ضعیف آمریکا سود می‌برد. بقیه عوامل در عوامل مؤثر بر قیمت جهانی طلا آمده است.
• سهام: واکنشش دوگانه است. داده قوی برای سود شرکت‌ها خوب است، اما اگر قیمت‌های پرداختی هم داغ باشد، ترس از نرخ بهره بالاتر غالب می‌شود. داده ضعیف می‌تواند به امید کاهش نرخ سهام را بالا ببرد، تا وقتی بازار آن را نشانه رکود نبیند.

سه نمونه واقعی این منطق را نشان می‌دهد:

• ۶ ژانویه ۲۰۲۳: ISM خدماتی دسامبر ۲۰۲۲ به ۴۹٫۶ رسید، اولین عدد زیر ۵۰ از مه ۲۰۲۰. همان روز گزارش اشتغال هم رشد کندتر دستمزدها را نشان داد. بازار نتیجه گرفت Fed می‌تواند سرعت افزایش نرخ را کم کند؛ شاخص دلار حدود ۱٫۲ درصد افت کرد و S&P 500 حدود ۲٫۳ درصد بالا رفت. داده بد برای سهام خبر خوب بود.
• ۳ فوریه ۲۰۲۳: ISM خدماتی ۵۵٫۲ آمد در برابر پیش‌بینی ۵۰٫۴، همان روزی که NFP هم ۵۱۷ هزار شغل نشان داد. شاخص دلار بیش از ۱ درصد بالا رفت، بازده ده‌ساله از حدود ۳٫۴ به بالای ۳٫۵ درصد رسید و قیمت آتی طلا نزدیک ۵۰ دلار افت کرد. ISM افت طلا را که با NFP شروع شده بود عمیق‌تر کرد.
• ۳ سپتامبر ۲۰۲۴: ISM تولیدی ۴۷٫۲ آمد، کمتر از پیش‌بینی ۴۷٫۹. این بار بازار داده ضعیف را نشانه کند شدن رشد دید، نه فرصتی برای کاهش نرخ: S&P 500 حدود ۲٫۱ درصد و نزدک ۳٫۳ درصد افت کردند و Nvidia با افت ۹٫۵ درصد بزرگ‌ترین کاهش ارزش بازار یک شرکت آمریکایی در یک روز را ثبت کرد.

تفاوت ژانویه ۲۰۲۳ و سپتامبر ۲۰۲۴ در ترس غالب بازار بود. وقتی تورم دغدغه اصلی است، PMI ضعیف معمولاً به نفع سهام است؛ وقتی ترس از رکود غالب است، همان داده سهام را پایین می‌کشد. این همان منطقی است که در Risk-on و Risk-off چیست؟ توضیح داده‌ایم. شاخص‌های اصلی سهام را هم در راهنمای شاخص‌های سهام آمریکا بشناسید.

PMI در کنار CPI و NFP برای پیش‌بینی سیاست فدرال رزرو

Fed دو مأموریت دارد: تورم حدود ۲ درصد و حداکثر اشتغال. هیچ گزارشی به‌تنهایی هر دو را نشان نمی‌دهد، پس بازار داده‌ها را مثل تکه‌های یک پازل کنار هم می‌گذارد. ترتیب انتشار در یک ماه معمولی این است:

• اولین روز کاری: ISM تولیدی؛ اولین تصویر از کارخانه‌ها، قیمت نهاده‌ها و استخدام.
• سومین روز کاری: ISM خدماتی؛ بخش بزرگ‌تر اقتصاد و فشار قیمت در خدمات.
• معمولاً اولین جمعه ماه: NFP؛ گزارش اصلی بازار کار.
• حدود نیمه ماه: CPI؛ گزارش اصلی تورم.
• حدود هفته چهارم: Flash PMI؛ اولین نشانه از ماه جاری.

در این زنجیره، PMI پیش‌نمایش است و NFP و CPI گزارش‌های تعیین‌کننده. اگر قیمت‌های پرداختی ISM بالا برود و بعد CPI هم داغ بیاید، بازار احتمال Hawkish ماندن Fed را بیشتر می‌کند. اگر ISM ضعیف باشد اما NFP قوی، معمولاً برداشت بازار از NFP غالب می‌شود.

دو دوره اخیر این را خوب نشان می‌دهد. در فوریه ۲۰۲۳ ISM خدماتی و NFP در یک روز هر دو قوی آمدند و Fed تا ژوئیه همان سال به افزایش نرخ ادامه داد. در اوت ۲۰۲۴ ISM تولیدی ضعیف و NFP ضعیف پشت سر هم آمدند، در سپتامبر هم ISM کمتر از انتظار بود، و Fed در ۱۸ سپتامبر نرخ را ۰٫۵ واحد درصد کاهش داد. Fed به تورم PCE هم نگاه می‌کند، اما واکنش لحظه‌ای بازار بیشتر حول CPI و NFP است. اینکه این داده‌ها چطور به تصمیم نرخ بهره ترجمه می‌شوند، در راهنمای جلسه FOMC آمده است.

اشتباه‌های رایج در تحلیل شاخص PMI

• زیر ۵۰ را رکود دانستن: ISM تولیدی از نوامبر ۲۰۲۲ تا دسامبر ۲۰۲۴، ۲۶ ماه پیاپی زیر ۵۰ ماند، اما اقتصاد آمریکا در ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ هر سال نزدیک ۳ درصد رشد کرد. دلیلش این بود که خدمات، بخش بزرگ‌تر اقتصاد، رشد می‌کرد.
• فقط عدد را دیدن، نه پیش‌بینی را: PMI می‌تواند از ماه قبل بهتر باشد و باز هم بازار را ناامید کند. عدد واقعی، پیش‌بینی و عدد قبلی را همیشه با هم ببینید.
• یکی گرفتن ISM و S&P Global: روش و وزن اجزا فرق دارد و عدد ۴۹ در یکی با ۴۹ در دیگری هم‌معنا نیست. Flash را هم فقط با نسخه نهایی همان مجموعه مقایسه کنید.
• نادیده گرفتن جزئیات: کندی تحویل کالا شاخص را بالا می‌برد. در ۲۰۲۱ بخشی از PMI بالا حاصل گره خوردن زنجیره تأمین بود، نه تقاضای قوی. سفارش‌های جدید و قیمت‌ها را جدا بخوانید.
• یک ماه را روند دانستن: PMI نوسان ماهانه زیادی دارد و جهت سه ماه اخیر از یک عدد تنها معنادارتر است.
• نسبت دادن همه حرکت روز به PMI: ISM خدماتی گاهی با NFP در یک روز منتشر می‌شود، مثل ۳ فوریه ۲۰۲۳. حرکت آن روز را نمی‌شود فقط به PMI نسبت داد.

جمع‌بندی

شاخص PMI سریع‌ترین گزارش ماهانه از حال اقتصاد است. عدد ۵۰ مرز گسترش و انقباض است، سفارش‌های جدید جهت ماه‌های بعد را نشان می‌دهد، قیمت‌های پرداختی زودتر از CPI از فشار تورمی خبر می‌دهد و زیرشاخص اشتغال روند بازار کار را تأیید یا رد می‌کند. در آمریکا ISM بیشترین اثر را دارد و در اروپا Flash. در چین هم باید نسخه رسمی و خصوصی را کنار هم دید.

اثر PMI روی دلار، طلا و سهام از مسیر انتظار نرخ بهره می‌گذرد و جهتش به این بستگی دارد که بازار در آن مقطع از تورم می‌ترسد یا از رکود. برای هر انتشار، عدد را با پیش‌بینی مقایسه کنید، سه زیرشاخص اصلی را ببینید و نتیجه را کنار NFP و CPI همان ماه بگذارید. وضعیت فعلی داده‌های آمریکا را در صفحه کلان دلار و زمان انتشار بعدی را در تقویم اقتصادی دنبال کنید.